طراحی سایت چندفروشندگی؛ بازارگاهی که پولش از مسیر قانونی به فروشنده‌ها می‌رسد

در فروشگاه معمولی کالا مال توست، پول به حساب تو می‌آید و جواب خریدار را هم خودت می‌دهی. در بازارگاه، که خیلی‌ها مارکت‌پلیس صدایش می‌کنند، کالا مال فروشنده‌هاست. تو بازار را می‌سازی، قاعده می‌گذاری و از هر فروش سهم برمی‌داری. یعنی ۳ طرف داری: خریدار، فروشنده و خودت. هر بخش سایت باید جواب هر ۳ طرف را بدهد.

اگر می‌خواهی ببینی فروختن در بازارگاه دیگران چه شکلی است، فروش در باسلام و دیجی‌کالا از نگاه فروشنده را بخوان. این صفحه از طرف دیگر میز است: کسی که خودش بازار را می‌گرداند.

بازارگاه صنفی یا شهری منطق خودش را دارد. گرداننده ممکن است یک عمده‌فروش باشد که خرده‌فروش‌های همکارش را می‌آورد، یک اتحادیه که اعضایش را یک‌جا آنلاین می‌کند، یا یک کارآفرین که مغازه‌های یک شهر را کنار هم می‌نشاند. در این مدل‌ها ارسال با پیک شهری یا یک انبار مرکزی کوچک خیلی ساده‌تر از پست سراسری است. جستجو بر اساس محله و شهر هم از فیلترهای پیچیده مهم‌تر می‌شود.

این همان سؤالی است که بیشتر صفحه‌های طراحی بازارگاه از کنارش رد می‌شوند. اولین وسوسه این است که همه‌ی پول‌ها در حساب تو جمع شود و آخر هفته دستی به فروشنده‌ها واریز کنی. طبق مستند پرداخت‌یاران بانک مرکزی، ویرایش سوم مرداد ۱۳۹۷، این مسیر مشکل دارد. پرداخت‌یار باید مطمئن شود صاحب کسب‌وکار و صاحب حساب تسویه یک نفرند. ارائه‌ی خدمت پرداخت‌یاری توسط خود پذیرنده هم ممنوع است و پرداخت‌یار باید خدمت پذیرنده‌ی متخلف را قطع کند.

مسیری که همین مستند جلوی پای بازارگاه می‌گذارد تسهیم است. پذیرنده می‌تواند بیش از یک حساب برای تسویه معرفی کند. تسویه‌ی کسب‌وکارهایی که مدلشان تسهیم وجوه است با سوئیچ شاپرک و در چرخه‌های عادی آن انجام می‌شود. تسویه‌ی شاپرک با این پذیرنده‌ها هم یک نوبت در شبانه‌روز است. یک نکته‌ی فنی هم هست: تراکنش اینترنتی فقط از همان نشانی‌ای پذیرفته می‌شود که در سامانه‌ی جامع پذیرندگان شاپرک ثبت شده است.

ضوابط جدید پرداخت‌یاری که تابستان ۱۴۰۴ روی سایت بانک مرکزی آمده، «هرگونه بازارگاه» را کسب‌وکار ویژه می‌داند. طبق ماده‌ی ۴۱، درگاه برای کسب‌وکار ویژه فقط از پرداخت‌یار نوع دوم و با موافقت مکتوب بانک مرکزی داده می‌شود. ماده‌ی ۳۱ هم می‌گوید تسویه فقط به حساب خود پذیرنده انجام می‌شود. تاریخ تصویب در نسخه‌ی منتشرشده خالی است، پس وضعیت اجرایی‌اش را باید از ارائه‌دهنده‌ی درگاه بپرسی.

سقف تسهیم هم برای بازارگاه تعیین‌کننده است. راهنمای تسهیم زیبال سقف را ۸ شماره‌ی شبا در شبانه‌روز برای هر پذیرنده گفته و صاحب حساب‌های دیگر باید شریک تجاری ثبت شوند. این حرف یک ارائه‌دهنده است، نه مرجع رسمی. ولی اگر ده‌ها فروشنده داری، باید بدانی ارائه‌دهنده‌ی خودت چه سقفی دارد.

نتیجه‌ی عملی ساده است. پیش از اینکه یک خط کد نوشته شود، کتبی از ارائه‌دهنده‌ی درگاه بپرس که آیا به بازارگاه خدمت می‌دهد و تسهیم را با ثبت فروشنده‌ها پشتیبانی می‌کند. معماری پرداخت سایت را روی همان جواب می‌سازیم. مبانی را هم در درگاه پرداخت اینترنتی چطور کار می‌کند گفته‌ایم.

موتور کمیسیون باید ۳ لایه داشته باشد: یک درصد سراسری، درصد جدا برای هر دسته، و درصد اختصاصی برای فروشنده‌ای که با او قرار خاص گذاشته‌ای. کارمزد درگاه و هزینه‌ی ارسال هم باید جدا از سهم بازارگاه ثبت شوند. وگرنه آخر ماه نمی‌دانی واقعاً چقدر درآمد داشته‌ای.

قلب مالی بازارگاه دفتر حساب فروشنده است. برای هر سفارش ۳ رقم ثبت می‌شود: سهم فروشنده، سهم بازارگاه و کارمزد. فروشنده در پنلش مانده‌ی قابل تسویه و تاریخچه‌ی تسویه‌ها را می‌بیند. حسابدار تو هم خروجی همین دفتر را می‌گیرد، بی‌آنکه کسی دستی جدول پر کند.

زمان تسویه را مهلت انصراف خریدار تعیین می‌کند، نه عجله‌ی فروشنده. ماده‌ی ۳۷ و ۳۸ قانون تجارت الکترونیکی به خریدار دست‌کم ۷ روز کاری از زمان تحویل کالا حق انصراف می‌دهد، بدون جریمه و بدون آوردن دلیل. اگر سهم فروشنده را فردای خرید واریز کنی و خریدار کالا را پس بدهد، باید دنبال پس گرفتن پول از فروشنده بدوی. راه درست این است که سهم فروشنده تا پایان مهلت انصراف در دفتر بماند و هر مرجوعی خودکار از مانده‌اش کم شود.

وصل کردن سایت به نرم‌افزار حسابداری را قبلاً انجام داده‌ایم. نمونه‌ی واقعی اتصال فروشگاه به حسابفا را ببین؛ دفتر حساب بازارگاه هم به همین نوع اتصال نیاز دارد.

طبق پرسش‌های متداول اینماد، نماد برای همان دامنه یا زیردامنه‌ای صادر می‌شود که خرید مستقیماً روی آن انجام می‌گیرد. پس اگر به هر فروشنده یک زیردامنه بدهی و خرید همان‌جا انجام شود، نماد دامنه‌ی اصلی پوششش نمی‌دهد. ما سبد خرید و پرداخت را فقط روی دامنه‌ی اصلی بازارگاه می‌گذاریم و غرفه‌ها صفحه‌هایی داخل همان دامنه‌اند.

اعتبار نماد ۲ سال است و همه‌ی متقاضیان باید نشانی پستی بدهند. مهم‌تر از همه: اگر به شکایت‌ها جواب ندهی نماد تعلیق می‌شود و تعلیق نماد درگاه بانکی را هم قطع می‌کند. در بازارگاه شکایت فقط از خودت نیست، از تک‌تک فروشنده‌هاست. یعنی یک فروشنده‌ی بی‌جواب می‌تواند پرداخت کل بازار را بخواباند.

ماده‌ی ۳۳ قانون تجارت الکترونیکی می‌گوید پیش از خرید باید مشخصات کالا، هویت تأمین‌کننده، نام تجاری، نشانی و راه تماسش به خریدار گفته شود. برای همین هر غرفه یک صفحه‌ی عمومی با همین اطلاعات دارد.

بعضی صنف‌ها دستورالعمل فروش اینترنتی جدا دارند، مثل لوازم یدکی خودرو و اقلام غیردارویی داروخانه. پیش از اینکه دسته‌ی تازه‌ای باز کنی، مجوز صنفی فروشنده‌های آن دسته را بررسی کن. روند کلی را در اینماد چیست و چطور گرفته می‌شود نوشته‌ایم.

خریدار یک سبد پر می‌کند و یک بار پول می‌دهد. پشت صحنه آن سفارش به چند زیرسفارش شکسته می‌شود، یکی برای هر فروشنده. هزینه‌ی ارسال هم برای هر فروشنده جدا حساب می‌شود، چون یکی از شهر دیگر پست می‌کند و دیگری با پیک همان محله می‌فرستد.

۲ مدل اصلی داری. در مدل اول هر فروشنده خودش ارسال می‌کند و روشش را در پنل انتخاب می‌کند: پیک محلی، پست یا باربری. کد رهگیری را ثبت می‌کند و خریدار و فروشنده پیامک وضعیت سفارش را می‌گیرند. در مدل دوم، که برای بازارگاه کوچک شهری خوب جواب می‌دهد، فروشنده‌ها کالا را به انبار مرکزی تو می‌سپارند و ارسال با خودت است. مدل دوم کار بیشتری می‌برد، اما کیفیت تحویل دست خودت می‌ماند.

مرجوعی را باید از روز اول طراحی کرد، نه بعد از اولین شکایت. خریدار یک فرم آنلاین پر می‌کند و مهلتش دست‌کم ۷ روز کاری از تحویل کالاست. طبق قانون تنها هزینه‌ای که می‌شود به خریدار تحمیل کرد هزینه‌ی برگرداندن کالاست و عین مبلغ باید در اسرع وقت به او برگردد. سهم فروشنده هم خودکار از مانده‌اش کم می‌شود.

اینکه هزینه‌ی برگشت را چه کسی بدهد یا کالای معیوب چطور داوری شود، باید در قرارداد فروشنده‌ها نوشته شود. سایت همان قرارداد را اجرا می‌کند؛ جای نوشتنش نیست.

کنترل کیفیت از در ورود شروع می‌شود. فروشنده با کد ملی یا شناسه‌ی ملی ثبت‌نام می‌کند، شماره‌ی شبایی می‌دهد که به نام خودش باشد و مدارک صنفی‌اش را بارگذاری می‌کند. غرفه تا وقتی تو دستی تأییدش نکنی فعال نمی‌شود. یکسان بودن صاحب کسب‌وکار و صاحب حساب همان قاعده‌ی بانک مرکزی است، پس این مرحله تشریفات نیست.

بعد از ورود، هر محصول پیش از انتشار تأیید می‌شود. نظر و امتیاز را فقط کسی می‌تواند بدهد که واقعاً خرید کرده است. پنل مدیر برای هر فروشنده چند شاخص نشان می‌دهد: تأخیر در ارسال، نرخ لغو و نرخ مرجوعی. وقتی شاخصی از حدی که خودت گذاشته‌ای رد شود، اول اخطار می‌آید، بعد جریمه و آخر تعلیق غرفه.

اختلاف هم پیش می‌آید. یک سامانه‌ی تیکت لازم داری که خریدار، فروشنده و بازارگاه در یک رشته حرف بزنند و تو داوری کنی. سرعت جواب اینجا فقط ادب نیست. همان‌طور که گفتیم، شکایت بی‌جواب به تعلیق نماد و قطع درگاه می‌رسد.

هسته‌ی کار ۲ پنل است. پنل فروشنده برای محصول، موجودی، قیمت، سفارش‌ها، گزارش فروش، مانده‌ی قابل تسویه و تاریخچه‌ی تسویه. پنل مدیر با نقش‌های دسترسی، گزارش مالی کل، فهرست تسویه‌های در انتظار و ثبت سابقه‌ی همه‌ی تغییرات، تا معلوم باشد چه کسی کمیسیون یک فروشنده را عوض کرده است. موتور کمیسیون، دفتر حساب، سبد چندفروشنده و فرایند مرجوعی هم کنار همین دو پنل از روز اول لازم‌اند.

جستجو و فیلتر بر اساس دسته، فروشنده، شهر یا محله و قیمت هم از اول لازم است. نمایش پیشنهاد چند فروشنده برای یک کالای یکسان را فقط وقتی بساز که فروشنده‌هایت واقعاً کالای مشترک دارند.

سئوی بازارگاه با فروشگاه معمولی فرق دارد. وقتی ۱۰ فروشنده یک کالا را ثبت می‌کنند، اگر حواست نباشد ۱۰ صفحه‌ی تقریباً یکسان می‌سازی که در گوگل با هم رقابت می‌کنند. یک صفحه‌ی اصلی برای هر کالا، داده‌ی ساختاریافته‌ی محصول و صفحه‌های جدا برای دسته و فروشنده جلوی این را می‌گیرد. اگر بخواهی سئوی بازار را هم به ما بسپاری، جزو خدمات سئوی ماهانه است که از پلن پایه‌ی ۱۵ میلیون تومان شروع می‌شود.

اپلیکیشن، پرداخت اقساطی و اتصال به سرویس‌های ارسال را می‌شود در قدم بعد اضافه کرد. این‌ها جزو برنامه‌نویسی سفارشی هستند و قیمتشان جدا تعیین می‌شود. چون کد اختصاصی است، بعداً بی‌آنکه هسته را از نو بسازیم به سایت وصل می‌شوند.

راستش را بخواهی، خیلی از کسانی که سراغ بازارگاه می‌آیند هنوز به آن نیاز ندارند. این نشانه‌ها را جدی بگیر.

اگر هنوز فروشنده‌ای نداری که قول همکاری داده باشد، صبر کن. بازارگاه خالی هیچ خریداری را نگه نمی‌دارد. اگر فروشنده‌ی اصلی خودت هستی و بقیه فقط چند تأمین‌کننده‌اند، کالا را به نام خودت بفروش و با تأمین‌کننده‌ها بیرون از سایت حساب کن. اگر می‌خواهی چند شعبه‌ی خودت را یک‌جا بفروشی، این یک فروشگاه با چند انبار است، نه بازارگاه. و اگر هنوز جواب کتبی ارائه‌دهنده‌ی درگاه را نگرفته‌ای یا کسی را نداری که هر روز به فروشنده‌ها و شکایت‌ها برسد، راه انداختن بازارگاه زود است.

در این حالت‌ها اول با یک فروشگاه تک‌فروشنده شروع کن. خریدار جمع کن، ببین کدام دسته‌ها می‌فروشند، بعد فروشنده اضافه کن. قدم‌های راه‌اندازی فروشگاه اینترنتی را برای همین مرحله نوشته‌ایم.

اشتباه‌های رایج هم تکراری‌اند: جمع کردن پول همه در یک حساب و پخش دستی، تسویه پیش از پایان مهلت انصراف، دادن زیردامنه‌ی خرید به هر فروشنده، و کپی کردن همه‌ی امکانات دیجی‌کالا برای بازاری که هنوز ۱۰ فروشنده ندارد.

بازارگاه چندفروشنده در پلن‌های ثابت ما نیست. قیمت و زمانش بعد از مشاوره تعیین می‌شود، چون به چیزهایی بستگی دارد که فقط با دیدن طرح تو روشن می‌شوند: مسیر پرداختی که ارائه‌دهنده‌ی درگاه تأیید می‌کند، مدل ارسال، تعداد نقش‌ها در پنل، اتصال به حسابداری و اینکه اپلیکیشن هم می‌خواهی یا نه. قیمت‌هایی که در اینترنت برای بازارگاه می‌بینی فاصله‌ی زیادی با هم دارند و معمولاً معلوم نیست چه چیزی داخلشان است. ما عدد بی‌پشتوانه نمی‌دهیم.

اگر طبق بخش قبل تصمیم گرفتی اول فروشگاه تک‌فروشنده بسازی، قیمتش ثابت است: پلن برنزی ۴۵، نقره‌ای ۵۵ و طلایی ۶۰ میلیون تومان، با تحویل ۱۰ تا ۱۴ روز کاری. پشتیبانی ماهانه اختیاری است و ۶، ۸ یا ۱۰ میلیون تومان می‌شود.

صادقانه بگوییم: فراکو تا امروز بازارگاه چندفروشنده تحویل نداده است. چیزی که ساخته‌ایم به آن نزدیک است: فروشگاه مقبول یدک که به حسابفا وصل است و فروشگاه پیمان‌کار با درگاه پرداخت اینترنتی. یعنی درگاه، اتصال به حسابداری و کد اختصاصی برایمان تازه نیست. ترکیب همه‌شان برای چند فروشنده، با دفتر حساب و تسهیم، تازه است و در مشاوره هم همین را می‌گوییم.

اگر می‌خواهی اول ظاهر بازارت را ببینی، پیش‌نمایش ۴۸ ساعته‌ی صفحه‌ی اصلی بازارگاه را بگیر. طراحی‌اش رایگان است و فقط ۶۸۰ هزار تومان بابت هزینه‌ی ساخت عکس‌ها می‌گیریم. این پیش‌نمایش پنل فروشنده و منطق تسویه را شامل نمی‌شود. برای قیمت و زمان واقعی، از صفحه‌ی مشاوره برای قیمت و زمان بازارگاه پیام بده و اگر جواب ارائه‌دهنده‌ی درگاهت را داری، همراهش بفرست.