سفارش ساخت ربات تلگرام و بله، مخصوص کسب‌وکار تو

ربات یک حساب خودکار در پیام‌رسان است که با دکمه و منو با مشتری حرف می‌زند و پشتش برنامه‌ای روی سرور تو کار می‌کند. مشتری چیزی نصب نمی‌کند و جایی ثبت‌نام نمی‌کند؛ در همان پیام‌رسانی که هر روز باز می‌کند، با یک «شروع» وارد می‌شود. برای مشتری آیفونی این مهم است، چون توسعه‌دهنده‌ی ایرانی عملاً نمی‌تواند اپش را در App Store منتشر کند. چهار کاربرد پرتکرار در کسب‌وکارهای ایرانی این‌هاست:

ربات فروشگاهی تلگرام و بله. کاتالوگ محصول با عکس و قیمت، سبد خرید، گرفتن نشانی و شماره، پرداخت و پیام خودکار وقتی سفارش ارسال شد. برای کاتالوگ بزرگ، مینی‌اپ — صفحه‌ی وبی که داخل خود تلگرام یا بله باز می‌شود — از منوی دکمه‌ای راحت‌تر است.

ربات نوبت‌دهی. برای مطب، سالن زیبایی، مشاور یا تعمیرگاه: مشتری خدمت و روز را انتخاب می‌کند، فقط ساعت‌های خالی را می‌بیند، نوبت می‌گیرد و روز قبلش یادآوری دریافت می‌کند. لغو و جابه‌جایی هم از همان‌جاست و ساعت آزادشده به تقویم برمی‌گردد.

ربات پشتیبانی. جواب سؤال‌های تکراری — ساعت کاری، هزینه‌ی ارسال، پیگیری سفارش با کد — و سپردن گفت‌وگو به آدم واقعی هر جا ربات جوابی ندارد. ربات پشتیبانی جای اپراتور را نمی‌گیرد؛ کار تکراری را از دوشش برمی‌دارد تا وقتش برای سؤال‌های واقعی بماند.

ربات فروش اشتراک. فروش عضویت دوره‌ی آموزشی، باشگاه مشتریان یا کانال محتوای تخصصی: بعد از پرداخت، لینک دعوت تاریخ‌دار و یک‌بارمصرف ساخته می‌شود، نزدیک سررسید یادآوری می‌رود و اگر اشتراک تمدید نشد، عضو خودکار از کانال بیرون می‌رود. مثال‌های ما عمداً دوره و باشگاه‌اند، نه کانال سیگنال: فروش سیگنال بورس بدون مجوز سازمان بورس جرم است و سازمان بورس از چنین کانال‌هایی شکایت کیفری کرده است. اگر کانال VIP تو از این جنس است، قدم اولت مجوز است، نه ربات.

تلگرام پرامکان‌ترین Bot API را دارد: دکمه‌های داخل پیام، مینی‌اپ، مدیریت گروه و کانال و بیشترین کتابخانه‌ی آماده. اما از اردیبهشت ۱۳۹۷ در ایران فیلتر است؛ کاربر ایرانی با همان ابزاری که خود تلگرام را باز می‌کند به ربات هم می‌رسد، ولی سرور ربات باید بیرون از ایران باشد، چون سرورهای داخل ایران به API تلگرام دسترسی ندارند.

ساخت ربات بله از نظر فنی نزدیک‌ترین گزینه به تلگرام است: طبق مستندات API بله، این API بر پایه‌ی Bot API تلگرام و با تغییرات جزئی ساخته شده، پس بیشتر منطق ربات بین این دو مشترک می‌ماند. بله به ربات‌ها «بازو» می‌گوید، پرداخت با کیف پول خودش و مینی‌اپ دارد و سرور ربات می‌تواند داخل ایران باشد.

ساخت ربات روبیکا تا تیر ۱۴۰۴ راه رسمی نداشت و مقاله‌هایی که می‌گویند روبیکا API ندارد، قدیمی‌اند. از ۲۹ تیر ۱۴۰۴ API رسمی ربات روبیکا هست: ساخت از BotFather خود روبیکا، توکن، دریافت پیام با getUpdates یا وب‌هوک و صفحه‌کلید دکمه‌ای. ساختارش با تلگرام فرق دارد و ماژول جدا می‌خواهد، و پرداخت داخلی و مینی‌اپ در مستندات عمومی‌اش نیامده.

ایتا را صادقانه بگوییم: پرسش‌های متداول خود ایتا می‌گوید ساخت ربات «در آینده» ارائه می‌شود، و تنها API رسمی منتشرشده، یعنی ایتایار، فقط پیام و فایل را به کانال و گروه می‌فرستد و پیامی از کاربر نمی‌گیرد. پس برای ایتا انتشار خودکار در کانال را پیشنهاد می‌دهیم — مثلاً هر محصول تازه هم‌زمان در کانال ایتای تو هم منتشر شود — نه ربات گفت‌وگومحور.

کدام را انتخاب کنی؟ طبق آمار سازمان فناوری اطلاعات تا اسفند ۱۴۰۴، روبیکا حدود ۵۵ میلیون، ایتا حدود ۴۰ میلیون و بله نزدیک ۲۹ میلیون کاربر فعال ماهانه داشتند؛ و به گزارش زومیت، بعد از برگشت اینترنت فعالیت گروه‌های بله حدود ۸۱ درصد افت کرد، در حالی که ایتا و روبیکا رشد کردند. پس به‌جای «کوچ به بله»، تلگرام و بله را از یک هسته داشته باش و اگر مشتری‌هایت در روبیکا هستند، آن را هم اضافه کن. این عددها میانگین کشورند؛ این‌که مشتری‌های خود تو کجا پیام می‌خوانند را از خودشان بپرس.

در قطعی‌های اینترنت بین‌الملل در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، که طولانی‌ترینشان نزدیک سه ماه کشید، ربات تلگرامی که روی سرور خارجی بود برای کاربر داخل ایران عملاً وجود نداشت؛ در همان روزها بله و روبیکا زودتر از اینترنت بین‌الملل برگشتند و ربات‌های روی سرور داخلی کارشان را ادامه دادند. برای کسی که از ربات درآمد دارد، مهم‌ترین تصمیم فنی همین است.

یک هسته، چند پیام‌رسان. پیشنهاد ما این است: هسته‌ی اصلی — پایگاه داده، منطق سفارش و نوبت، پنل مدیریت و صفحه‌ی پرداخت روی دامنه‌ی دارای اینماد — روی سروری داخل ایران اجرا می‌شود و ربات‌های بله و روبیکا مستقیم به آن وصل‌اند. برای تلگرام، لایه‌ی سبکی روی سروری بیرون از ایران فقط پیام‌ها را بین تلگرام و هسته رد و بدل می‌کند. منو، قیمت و موجودی یک‌جا تعریف می‌شود و هر سه ربات همان را نشان می‌دهند.

وقتی قطعی می‌آید. تلگرام از دسترس بیرون می‌رود، ولی بله و روبیکا به فروش و نوبت‌دهی ادامه می‌دهند و فهرست مشتری‌ها و سفارش‌ها روی سرور خودت می‌ماند. حساب تلگرام و حساب بله‌ی یک مشتری دو حساب جدا هستند و شماره‌تلفن پل بین آن‌هاست؛ برای همین شماره با دکمه‌ی «اشتراک شماره» گرفته می‌شود.

یک هشدار صادقانه. این معماری همه‌چیز را بیمه نمی‌کند. در ناآرامی‌ها بعضی دیتاسنترهای ایرانی ترافیک خارجی را محدود کرده‌اند؛ یعنی ممکن است پیوند لایه‌ی تلگرام با هسته‌ی داخل ایران هم قطع شود، حتی برای کاربرانی که خودشان به تلگرام وصل‌اند. آن‌وقت هم تلگرام از کار می‌افتد، ولی هسته و ربات‌های داخلی سالم می‌مانند. این را پیش از شروع می‌گوییم، نه این‌که قول «ربات همیشه روشن» بدهیم.

برای ربات اطلاع‌رسانی ساده، این معماری لازم نیست. وقتی می‌ارزد که ربات بخشی از درآمدت باشد و یک هفته خوابیدنش هزینه‌ی واقعی داشته باشد.

در بله، پرداخت داخل خود پیام‌رسان. مشتری از کیف پول بله‌اش پرداخت می‌کند، پول همان لحظه به کیف پول صاحب ربات می‌رسد و ربات می‌تواند وضعیت تراکنش را استعلام کند. کم‌دردسرترین مسیر پرداخت در پیام‌رسان‌های ایرانی همین است.

در تلگرام، لینک به صفحه‌ی پرداخت سایت خودت. تا جایی که ما می‌دانیم، درگاه‌های شاپرکی ایران جزو ارائه‌دهندگان پرداخت داخل تلگرام نیستند؛ پس ربات برای هر سفارش لینکی می‌سازد که مشتری را به صفحه‌ی پرداخت سایت تو می‌برد. درگاه شاپرکی بدون اینماد داده نمی‌شود و بعضی درگاه‌ها درخواست از سرور خارج از ایران را نمی‌پذیرند؛ برای همین این صفحه روی دامنه‌ی دارای اینماد و سرور ایرانی است، همان هسته‌ی بخش قبل. روبیکا هم پرداخت داخلی مستند ندارد و همین مسیر را می‌رود.

تأیید پرداخت سمت سرور. ربات نباید به حرف مرورگر اعتماد کند. بعد از برگشت از درگاه، سرور تراکنش را مستقیم از خود درگاه استعلام می‌کند و فقط بعد از تأیید، سفارش «پرداخت‌شده» ثبت می‌شود و ربات پیام تأیید یا لینک عضویت را می‌فرستد. همین الگو را در فروشگاه پیمان‌کار با درگاه زیبال پیاده کرده‌ایم. اگر هنوز درگاه نداری، راهنمای درگاه پرداخت اینترنتی مسیر گرفتنش را گفته است.

قانون استارز برای کالای دیجیتال. طبق شرایط تلگرام برای توسعه‌دهندگان ربات، کالا و خدمات دیجیتال داخل تلگرام فقط با «استارز»، واحد پرداخت خود تلگرام، فروخته می‌شوند و کالای فیزیکی از راه ارائه‌دهندگان پرداخت شخص ثالث. استارز از فروشگاه‌های اپ یا Fragment خریده می‌شود و به نظر ما برای خریدار ایرانی عملاً راه‌حل نیست. پس اگر محصولت دیجیتال است — دوره، فایل، اشتراک کانال — فروشش در تلگرام با قواعد خود تلگرام گره می‌خورد و پیش از ساخت باید سبک‌سنگینش کنیم؛ در این نوع فروش، کیف پول بله مسیر سرراست‌تری است.

ربات نمی‌تواند سر صحبت را باز کند. ربات فقط به کسی پیام می‌دهد که یک بار خودش ربات را «شروع» کرده باشد. نمی‌شود فهرست شماره‌ی مشتری‌ها را به ربات داد و برایشان پیام فرستاد؛ این کار پیامک است، آن هم با رضایت قبلی گیرنده. پس اولین کار هر ربات، آوردن مشتری به داخل آن است: لینک ربات روی فاکتور، در کانال، روی سایت و در پیامک بعد از خرید. استثنای قابل ذکر، سرویس «سفیر» بله است که پیام و کد تأیید را از راه ربات به شماره‌تلفن می‌فرستد؛ شرایط و هزینه‌اش را پیش از طراحی از خود بله می‌پرسیم.

پیام همگانی صف دارد. طبق پرسش‌های متداول رسمی تلگرام درباره‌ی ربات‌ها، سقف ارسال انبوه حدود ۳۰ پیام در ثانیه است و در هر گفت‌وگو حدود یک پیام در ثانیه. یعنی رساندن یک اطلاعیه به ۳۰ هزار کاربر حدود ۱۷ دقیقه طول می‌کشد. ربات درست‌نوشته پیام همگانی را صف و زمان‌بندی می‌کند، کسانی را که ربات را مسدود کرده‌اند علامت می‌زند و گزارش می‌دهد چند پیام رسید؛ ربات بدنوشته همه را یک‌جا می‌فرستد و بخشی از پیام‌ها با خطای محدودیت برمی‌گردد.

هوش مصنوعی، با احتیاط. ربات پشتیبانی با هوش مصنوعی ممکن است، ولی سرویس‌دهنده‌های بزرگی مثل OpenAI و Anthropic به ایران سرویس نمی‌دهند؛ پس قول مدل یا سرویس مشخصی نمی‌دهیم و انتخابش را با توجه به هزینه، در دسترس بودن و حساسیت داده‌هایت در برآورد می‌نویسیم. هوش مصنوعی گاهی هم با اطمینان جواب غلط می‌دهد؛ برای همین دامنه‌اش به اطلاعات خود کسب‌وکارت محدود می‌شود و راه رسیدن به آدم واقعی همیشه باز می‌ماند.

ربات بدون پنل، جعبه‌ی سیاه است. برای ربات کوچک، دستورهای مدیریتی داخل خود ربات کافی است: مدیر از همان پیام‌رسان سفارش تازه را می‌بیند و وضعیتش را عوض می‌کند. برای ربات فروشگاهی، نوبت‌دهی و اشتراک، پنل وب منطقی‌تر است: سفارش‌ها، کاربران، محصولات یا تقویم نوبت، ارسال همگانی زمان‌بندی‌شده و نقش‌های جدا برای مدیر و اپراتور، روی هسته‌ی داخل ایران که در قطعی اینترنت بین‌الملل هم در دسترس می‌ماند.

گزارش‌هایی که به تصمیم کمک می‌کنند. چند نفر ربات را شروع کردند و چند نفرشان خرید کردند یا نوبت گرفتند، فروش از کدام پیام‌رسان آمد، چند اشتراک این هفته تمام می‌شود و چند کاربر ربات را مسدود کرده‌اند؛ همراه خروجی اکسل برای حسابدار یا تیم فروش.

قطعه‌هایی که از قبل در دست ماست. پنل مدیریت خود فراکو را خودمان ساخته‌ایم و هر روز با آن کار می‌کنیم: فهرست مخاطبان با فیلتر، برچسب و ثبت انصراف، خروجی اکسل برای سامانه‌ی پیامک، تخته‌ی مرحله‌ای پیگیری فروش، پیامک فوری با الگوهای خدماتی ملی‌پیامک و یادآور پیامکی سررسیدها با تقویم شمسی. پنل ربات از همین جنس است؛ فقط ورودی‌اش به‌جای فرم سایت، پیام‌رسان است.

اتصال به سایت و پیامک. اگر سایت فروشگاهی داری و داده‌هایش قابل خواندن است، ربات محصول و موجودی را از همان‌جا می‌خواند تا قیمت دو جا ویرایش نشود و سفارش ربات کنار سفارش سایت بنشیند. پیامک برای جاهایی است که دست ربات نمی‌رسد: کد تأیید ورود، مثل ورود پیامکی آلادخت، یا خبر دادن به کسی که هنوز ربات را شروع نکرده. یادت باشد پیامک انبوه بدون رضایت قبلی ممنوع است و خط اطلاع‌رسانی باید «لغو۱۱» داشته باشد. اتصال به حسابداری و نرم‌افزارهای دیگر را در صفحه‌ی برنامه‌نویسی سفارشی توضیح داده‌ایم.

سؤالی که کمتر کسی پیش از سفارش می‌پرسد و بعداً گران تمام می‌شود. ربات در تلگرام، بله و روبیکا با BotFather همان پیام‌رسان ساخته می‌شود و یک توکن می‌گیرد. هر کس حساب سازنده و توکن را دارد، صاحب ربات است: صاحب نام کاربری‌ای که روی کارت ویزیتت چاپ کرده‌ای و صاحب دسترسی به همه‌ی کاربرانش.

پیش‌فرض ما: ربات با حساب خودت در BotFather ساخته می‌شود؛ خودت می‌سازی و توکن را به ما می‌دهی، یا در یک تماس کوتاه قدم‌به‌قدم همراهت هستیم. اگر روزی بخواهی دسترسی ما را قطع کنی، توکن را از همان‌جا عوض می‌کنی و تمام. پایگاه داده روی سرور به نام خودت است، سورس‌کد کامل تحویلت داده می‌شود و از فهرست کاربران هر وقت بخواهی خروجی می‌گیری؛ پس اگر روزی لازم شد مشتری‌ها را به پیام‌رسان دیگری ببری، از صفر شروع نمی‌کنی.

از نظر قانونی هم، طبق ماده‌ی ۶ قانون حمایت از حقوق پدیدآورندگان نرم‌افزارهای رایانه‌ای، وقتی ساختن نرم‌افزار موضوع قرارداد است، حقوق مادی‌اش — از جمله حق تغییر و توسعه — مال سفارش‌دهنده است، مگر این‌که قرارداد چیز دیگری بگوید. همین «مگر» دلیل خوبی است که مالکیت صریح در قرارداد نوشته شود. بندهای لازم را در مقاله‌ی مالکیت سورس کد سایت نوشته‌ایم؛ برای ربات هم همان‌هاست، به‌علاوه‌ی توکن و حساب BotFather.

اگر ربات فعلی‌ات دست برنامه‌نویس قبلی است، اول از او بخواه مالکیتش را به حساب تو منتقل کند؛ تلگرام این امکان را در BotFather گذاشته است. اگر جواب نمی‌دهد، قدم‌های راهنمای طراح سایت جواب نمی‌دهد برای ربات هم به کار می‌آید.

گفت‌وگو و نقشه‌ی گفت‌وگوها. طراحی ربات تلگرام پیش از هر کدی، طراحی گفت‌وگوست: مشتری با چه دکمه‌ای وارد می‌شود، در هر قدم چه می‌بیند، کجا ممکن است گیر کند و کجا باید به آدم واقعی برسد. بعد از یک گفت‌وگوی کوتاه، دامنه‌ی کار را مکتوب می‌گیری: جریان‌ها و منوها، متن پیام‌ها، نقش‌های مدیریتی، پیام‌رسان‌ها و اتصال‌ها، با قیمت ثابت، مراحل و زمان‌بندی.

ساخت با ربات آزمایشی. تو ربات را در BotFather هر پیام‌رسان می‌سازی و توکن را می‌دهی. کار روی یک ربات آزمایشی جدا جلو می‌رود تا کاربران واقعی نسخه‌ی نیمه‌کاره را نبینند؛ بعد از آزمون تو و چند مشتری واقعی، ربات اصلی روشن می‌شود.

تحویل. سورس‌کد کامل، دسترسی سرورها و پایگاه داده به نام خودت، راهنمای کار با پنل و توضیح کوتاه نحوه‌ی اجرا برای هر برنامه‌نویسی که بعداً با او کار کنی. پشتیبانی و توسعه‌ی بعدی اختیاری است.

زمان. ربات اطلاع‌رسانی ساده معمولاً حدود یک هفته، ربات فروشگاهی یا نوبت‌دهی با پنل معمولاً چند هفته، و نسخه‌ی چندپیام‌رسانی با درگاه پرداخت بیشتر طول می‌کشد. زمان دقیق، همراه مراحل تحویل، در برآورد مکتوب نوشته می‌شود.

یک نکته‌ی صادقانه: نمونه‌کارهایی که پایین همین صفحه می‌بینی سایت‌اند، نه ربات. ولی سخت‌ترین قسمت‌های یک ربات کسب‌وکاری — پرداخت با تأیید سمت سرور، پیامک، پنل مدیریت و میزبانی در ایران — همان‌هایی‌اند که در این سایت‌ها هر روز کار می‌کنند.

عدد عمومی نمی‌دهیم، چون «ربات» از یک منوی سه‌دکمه‌ای تا یک فروشگاه کامل با درگاه و سه پیام‌رسان را شامل می‌شود و اندازه‌شان قابل مقایسه نیست. چیزهایی که هزینه را بالا و پایین می‌برند این‌هاست:

بخش‌ها، پنل و پرداخت. هر مسیر مستقل — سفارش، نوبت، پشتیبانی، اشتراک — یک بخش است. دستورهای مدیریتی داخل ربات سبک‌تر از پنل وب با گزارش و نقش‌های جداست. و کیف پول بله ساده‌تر از درگاه شاپرکی است که صفحه‌ی پرداخت روی سایت، اینماد و تأیید سمت سرور می‌خواهد.

پیام‌رسان‌ها و اتصال‌ها. تلگرام و بله بیشتر کد را با هم شریک‌اند؛ روبیکا API جدا دارد و هر پیام‌رسان آزمون جدا می‌خواهد. اتصال به سایت موجود، حسابداری یا پیامک، هوش مصنوعی و مینی‌اپ هر کدام کار جداگانه‌ای‌اند.

هزینه‌های جاری. جدا از ساخت، ربات چندپیام‌رسانی دو سرور لازم دارد — یکی در ایران و یکی بیرون — به‌علاوه‌ی دامنه، اعتبار پیامک و اگر هوش مصنوعی داری، هزینه‌ی استفاده از آن. این‌ها را در برآورد جدا می‌نویسیم تا ماه دوم غافلگیر نشوی.

روش قیمت‌گذاری. بعد از یک گفت‌وگوی کوتاه و رایگان، برآورد مکتوب با قیمت ثابت، مراحل و زمان‌بندی می‌گیری؛ پرداخت همراه پیشرفت کار است و جلوتر از کاری که انجام شده، پرداختی نداری. تغییر بیرون از برآورد، پیش از انجام قیمت می‌گیرد. اگر قیمت ارزان‌تری شنیدی، مقایسه را عادلانه کن: ربات با حساب BotFather چه کسی ساخته می‌شود، پایگاه داده کجاست و سورس‌کد تحویل داده می‌شود یا نه. بقیه‌ی خدمات، از CRM تا نرم‌افزار ویندوز، در خدمات برنامه‌نویسی آمده‌اند.

این را از کسی که ربات می‌سازد کمتر می‌شنوی، ولی در این حالت‌ها پولت را جای دیگری خرج کن.

وقتی فقط منوی ساده و چند جواب آماده می‌خواهی. ربات‌سازهای آماده‌ی تلگرام و بله برای منوی ثابت، چند پاسخ و فرم ساده کافی‌اند، هزینه‌ی کمی دارند و همان روز راه می‌افتند. وقتی کارت از آن‌ها بزرگ‌تر شد — پرداخت، پنل، اتصال به سایت — آن‌وقت سراغ ربات اختصاصی بیا.

وقتی فقط در کانال منتشر می‌کنی یا هنوز فروشی نداری. برای انتشار زمان‌بندی‌شده، ابزارهای آماده‌ی مدیریت کانال کافی‌اند و در ایتا هم ایتایار همین کار را می‌کند. اگر هم داری ایده‌ای را محک می‌زنی، یک کانال و یک لینک پرداخت ساده بس است؛ ربات اختصاصی برای فرایندی است که جواب داده و دستی از پسش برنمی‌آیی.

وقتی مشتری‌ات از گوگل می‌آید یا مسئله‌ات تیم فروش است. گوگل محتوای داخل ربات را نمی‌بیند؛ اگر مشتری‌ها با جست‌وجو پیدایت می‌کنند، طراحی سایت فروشگاهی اولویت دارد و ربات بعداً کنارش می‌نشیند. و اگر گرفتاری اصلی‌ات پیگیری مشتری و فروش در تیم است، نه گفت‌وگو با مشتری، احتمالاً دنبال نرم‌افزار CRM اختصاصی هستی، یا حتی یک CRM آماده.

اگر بعد از خواندن این صفحه به ربات‌ساز آماده رسیدی، تصمیم درستی گرفته‌ای. اگر کارت از آن بزرگ‌تر است، از صفحه‌ی تماس چند خط بنویس: چه می‌فروشی، مشتری‌هایت کجا پیام می‌خوانند و ربات قرار است کدام کار تکراری را از دوشت بردارد. پایگاه فراکو اهواز است و با کسب‌وکارها از سراسر ایران غیرحضوری کار می‌کنیم.